Баайаҕаҕа балыыһа үбүлүөйдээх сыла, саҥа врачебнай амбулатория үөрүүлээх аһыллыыта

Атырдьах ыйын 28 күнүгэр Таатта эмтиир эйгэтигэр дьоһун суолталаах бэлиэ күн ааста. Саха сирин биир саамай кырдьаҕас эмин тэрилтэтэ — Баайаҕа балыыһата 130 сыллаах өрөгөйдөөх үбүлүөйүн, аныгы үйэ ирдэбилигэр эппиэттиир саҥа врачебнай амбулатория тутуллан олоххо киирбитин бэлиэтиир дьоро тэрээһин буолла.

Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ СӨ култууратын уонна духуобунаһын миниистирэ А.И. Ноев, “Таатта улууһа” муниципальнай оройуон баһылыгын бастакы солбуйааччы Р.И. Захаров, Тааттатааҕы кииннэммит балыыһа кылаабынай бырааһын эбээһинэһин быстах кэмҥэ толорооччу Л.В.Хоноруина, саҥа врачебнай амбулаторияны туппут “Строй-комплект” директорын солбуйааччы Л.Н.Цыпандина кыттыыны ыллылар, истиҥ эҕэрдэлэрин, тылларын-өстөрүн тиэртилэр.

     Бырааһынньык күнүс  балыыһабыт тэлгэһэтиттэн саҕаланна.  Биир дойдулаахпыт  Николай Афанасьев алгыс сиэрин-туомун толордо. Бэтэрээн эмчиттэр ааттарыттан Е.Д.Андросова долгуйа эҕэрдэлээтэ, итиэннэ бэтэрээннэр көлүөнэ ситимэ быстыбатын туоһулаан  умайа сылдьар чүмэчини эдэр  эмчиттэргэ туттардылар.  Кырдьаҕас балыыһабытыгар  энтузиаст ыччаппыт Кирилл Тимофеев медицина музейын тус толкуйунан тобулан тэрийдэ, бастакы ыалдьыттарын көрсөн экскурсия ыытта.

Киэһэ Роман Романов аатынан Баайаҕатааҕы култуура уонна спорт уораҕайыгар тэрээһин үөрүүлээх чааһа салҕанна. Улууска бастакы эмп тэрилтэтэ Саха сиригэр ыытыллыбыт Илин Сибиирдээҕи Сибиряковскай экспедиция түмүктэринэн үлэҕэ киирбитэ. 1896 сыллаахха биһиги нэһилиэкпитигэр, оччолорго Байаҕантай улууһун киинэ Баайаҕа Томторугар, политссыылынай Ян Рябицкай тэлгэһэтигэр эмтэнэр дьиэ тутуллан үлэтин саҕалаабыта. Онтон күн бүгүҥҥэ дылы балыыһабыт ааспыт үйэ 15-18 сылларыгар тутуллубут, өбүгэбит мындыр өйүн, сатабылын кэрэһэлиир кырдьаҕас дьиэҕэ — уокка бар дьонун үрүҥ тыынын өллөйдөөн чиэстээхтик үлэлээн кэллэ. Саҥа врачебнай амбулатория дойду Президенэ В.В. Путин дьаһалынан ыытыллар “Уһун үйэлэнии уонна көхтөөх олох” национальнай бырайыагынан тутулунна. Кэскиллээх тутуу биир дойдулаахпыт, уус, айанньыт, бөлүһүөк, П.А.Ойуунускай аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата, Духуобунас академиятын академига, СР бочуоттаах гражданина Б.Ф. Неустроев — Мандар Уус 80 сааһын чэрчитинэн ыытыллар дьаһаллар тиһиктэригэр киирэн ситиһилиннэ.

Үөрүүлээх киэһэҕэ үрүҥ халааттаах аанньалларбытыгар, балыыһа үлэһиттэригэр араас таһымнаах наҕараадалар туттарылыннылар, алын сүһүөх медиссиинискэй сиэстэрэ Эдилия Владимировна Петрова СӨ доруобуйа харыстабылын туйгуна үрдүк ааты ылла. Үбүлүөйдээх, саҥа дьиэҕэ-уокка киирии историяҕа суруллар бэлиэ сыла бэйэбит ыччаппыт, быраас идэтин баһылаабыт Уйгулаана Афанасьевна Попова дойдутугар үлэһит буолан сүрэхтэнэр кэмигэр сөп түбэспитэ үс бүк үөрүүлээх.

Өрөгөйдөөх күн нэһилиэк бары олохтоохторо тэрийбит маанылаах баай сандалыларынан түмүктэннэ. Манна сүрэхтэн тахсар эҕэрдэ эгэлгэтэ этилиннэ, махталлаах тыл-өс бастыҥа ананна.

Чахчыта да, үс үйэни хабар кэмҥэ балыыһабытыгар үтүөкэннээх эмчиттэр араас элбэх мүччүргэннээх моһоллору аастахтара. Онтон бэйэбит кэммитин санаан ааһар буоллахха, 2006 сыллаахха кэлбит улахан ууга сай улахан аҥарыгар суол, сибээс мэлийбит, уот барбыт кэмигэр ыарахан ыарыһахтары чүмэчи уотунан көрөн-истэн тыыннаах хаалларбыттара, ковид сылларыгар бэйэлэрин харыстаммакка суостаах ыарыыны утары охсуһан хорсун быһыыны, Гиппократ андаҕардарыгар бэриниилээхтэрин көрдөрбүттэрэ. Маннык Аанньал дьоммутугар сүһүөхтээх бэйэбит сүгүрүйэн, хоолдьуктаах бэйэбит хоҥкуйан махтанабыт! Саҥа сырдык, кэрэ дьиэҕэ-уокка өссө ситиһиилээхтик үлэлээҥ-хамсааҥ, чэгиэн, дьоллоох буолуҥ!

     Хас эмэ уонунан сылларга араас таһымҥа туруорсубут ыра санаабыт туолбутунан, саҥа врачебнай амбулатория тутуллан олоххо киирбитинэн Баайаҕа дьонун-сэргэтин аатыттан дириҥ махталбытын тиэрдэбит  СӨ Ил Дарханыгар Айсен Сергеевич Николаевка, СӨ Бырабыыталыстыбатын  бэрэссэдээтэлигэр Кирилл Евгеньевич  Бычковка, СӨ доруобуйатын харыстабылын миниистиригэр Лена Николаевна Афанасьеваҕа,  Тааттатааҕы кииннэммит балыыһа  кылаабынай бырааһыгар Сардаана  Владимировна Кононоваҕа, “Стройкомплект” хааччахтаммыт эппиэтинэстээх тэрилтэ салайааччытыгар Владимир Николаевич Цыпандиҥҥа, Мандар Ууска, улууспут, нэһилиэкпит салалтатыгар, күүс-көмө буолбут бары биир дойдулаахтарбытыгар!  Эһиги күүскүтүнэн олоххо киирбит эмтиир дьиэбит уһун сылларга дьон доруобуйатын харыстабылыгар эрэллээхтик сулууспалаатын, үйэлээх буоллун, эһиэхэ бары  үтүөнү, кэрэни, сырдыгы баҕарабыт!

Нэһилиэкпит күүтүүлээх кэрэ-бэлиэ түгэнигэр аналлаах айар талааннаах биир дойдулаахтарбыт Надежда Андросова – Айтылы Долгун, Татьяна Куличкина-Татыйаас суруйбут хоһооннорун билиһиннэрэбит.

Надежда Андросова-Айтылы Долгун

Ностуруойаптыы саҥа аллайдахха,

Кылаассык суруйааччылыы саҥардахха,

Дьэ, доҕоттоор, дьондоллон

Дьиэ да дьиэ!

Тиит маһын тэҥкэтин, тэргэнин

Тэгэлитэн киллэрэн,

Тэрийэн-бэрийэн туттахтара хорсунун!

Саамылаан-дьаарыстаан

Таһаардахтара талыытын!

Тутан-тутулуктаан

Туруордахтара туспатын!

Үрүттээн-быыстаан үттэхтэрэ үрдүгүн!

Үйэ хаарын-самыырын үрдүгэр түһэрэн,

Үлэлээн-түбүйэн ааспыт

Кырдьаҕас балыыһа аны сабылынна,

Сүүс сыллаах сүһүөҕэ араҕыста,

Хараанныыр аналын

Үйэ-саас толордо,

Устуоруйаҕа көмүс

Буукубанан сурулунна!

Барҕа махтал Бачы маастарга,

Үбүлээбит байаҕантайдарга,

Тутуспут өбүгэ баайаҕаларга,

Үрүҥ тыын өллөйө эмчиттэргэ-

Тыын суолталаах добун тутуу,

Турда уһуннук күөн уус туттуу!

Татьяна Куличкина — Татыйаас

Балыыһабыт сандаардын

Ааспыт үйэ күөнүттэн,

Аанын тэлэ арыйан,

Баайаҕабыт балыыһата

Айыы дьонун абырыыр.

Этиллибит андаҕар,

Эмчиттэрбит сырдык дьон,

Ыраас ыра санаанан,

Ыарыһаҕы эмтииллэр.

Аанньал куттаах эмчиккэ,

Алгыспытын аныыбыт,

Баҕа санаа бастыҥын

Махталынан ахтабыт.

Саҥа үйэ күөнүгэр

Баайаҕабыт сайда тур!

Сырдык дьиэҕэ дьэндэйэ,

Балыыһабыт сандаардын!