“Байаҕантай” информационнай киин Планерка сонуннара Кулун тутар 10 күнэ, 2026 с. Оптуорунньук

Үгэскэ кубулуйбут Баайаҕалар күннэрэ

Кулун тутар 21-22 күннэригэр Баайаҕалар спортка күөн көрсүүлэрэ ситиһиилээхтик үрдүк таһымҥа тэриллэн ыытылынна. 2006 сыллаахха ытыктыыр баһылыкпыт Роман Романович Романов, биир дойдулаахпыт Иннокентий Михайлович Андросов сүбэлэрин холбоон, биир санааҕа кэлэн олохтообут тэрээһиннэрэ күн бүгүн үтүө үгэскэ кубулуйан, республика араас муннуктарыттан биир дойдулаахтарбытын, кинилэр оҕолорун-сиэннэрин, күтүөттэри-кийииттэри Баайаҕаҕа түмэр. Хас ыал аайы оҕо, сиэн, аймах-билэ дьону көрсүү үөрүүлээх түбүгэ, ахтар-саныыр тапталлаах дойдуларыгар өссө биирдэ кэлэн барар дьоллоох түгэн, ким эрэ хаан-уруу дьонун бастакытын билсэр-көрсөр долгутуулаах күннэрэ тосхойор күүтүүлээх кэмнэрэ үүнэллэр.

Күрэхтэһии үөрүүлээх арыллыыта хамаандалар парадтарынан, Баайаҕа Өрөгөй ырыатынан саҕаланна. Нэһилиэк баһылыга А.Р.Романов ыраахтан-чугастан мустубут биир дойдулаахтарыгар туһаайан этиитигэр — өбүгэ ситимин быспакка салгыыр, төрдүбүтүн –ууспутун билэр буоллахпытына, оччонон күүстээх, тирэхтээх буолабыт, Баайаҕалар маннык түмсүүлээх буоламмыт, ситиһиилэр кэлэллэр диэн, быйыл олоххо киирэр дьаһаллары сырдатта. Төрөөбүт дойдутугар ахсаабат кыһамньытын, көмөтүн, өйөбүлүн иһин “Баайаҕа нэһилиэгин сайдыытыгар үтүөлэрин иһин” бочуоттаах бэлиэни Ытык-Күөлгэ олохсуйан олорор биир дойдулаахпыт, “Байдам” маҕаһыын салайааччыта Валерий Владимирович Андросовка махталлаах дьон-сэргэ дохсун ытыһын тыаһынан туттарда.

Күрэхтэһиигэ кыттыыны ыла кэлбит хамаандалар ааттарыттан Инн.М.Андросов, С.С.Игнатьева, Д.Г.Неустроев эҕэрдэ тыл эттилэр. (Кулун тутар 21 күнүгэр тахсыбыт инф. сиһилии суруллубута.)

Быйылгы күрэх уратытынан, урукку кэмнэргэ хамаандалар Кубок иһин күөн көрсөр эбит буоллахтарына, Иван Михайлович Андросов кыайыылаах хамаандаҕа тыыннаах убаһа бирииһи туруорда. Уус-Тааттаҕа олохсуйбут биир дойдулаахтарбыт быйыл бастакытын хамаанда тэринэн күрэхтэстилэр.

Күрэхтэһии 7 көрүҥҥэ ыытылынна: волейбол, бильярд, шахмат, хабылык-хаамыска, сыал ытыыта, теннис, эстафета. Икки күн тыҥааһыннаах, күүрээннээх күрэхтэһии түмүгэ:

1 миэстэ — “Баайаҕа — I`” хамаанда (37 кыттааччы)

2 миэстэ — Дьокуускай баайаҕалара (38 кыттааччы)

3 миэстэ — Ытык- Күөл баайаҕалара (35 кыттааччы)

4 миэстэ — “Баайаҕа — II” хамаанда (41 кыттааччы)

5 миэстэ — Аллан баайаҕалара (28 кыттааччы)

Барыта 151 күрэхтэһиигэ кыттааччылары таһынан көрө-истэ, дойду салгынынан тыына, дьоннорун кытта “ыалдьа” үгүс киһи кэлбитэ биллэр.

Хас да сыл буолан баран Кубогы олохтоох баайаҕалар ылан тыыннаах убаһа бирииһинэн наҕараадалыннылар. Сыаналаах бирииһи туруоран күрэхтэһиини өссө үрдүк күүрүүлээх, таһымнаах оҥорбут киэн туттар биир дойдулаахпытыгар Иван Михайлович Андросовка дойдуҥ дьонун аатыттан барҕа махталбытын тиэрдэбит!

Түмсүү култуурунай программатыгар хаан тамайар биир дойдулаахтарбыт талба талааннарынан көрөөччүлэри сөхтөрдүлэр, сүрэхтэн сүппэт истиҥ киэһэни бэлэхтээтилэр.

Умнуллубат чаҕылхай түгэннэри бэлэхтээбит күөн күрэс бары кыттыылаахтарыгар, “Барыбыт туһугар, Баайаҕабыт туһугар!”- бэриниилээх биир дойдулаахтарбытыгар үлэҕэ, үөрэххэ үрдүк ситиһиилэри, чымаан чыпчааллары, бары үтүөнү баҕарабыт!

Үгэскэ кубулуйбут биир дойдулаахтар табаарыстыы көрсүһүүлэригэр “Баайаҕа нэһилиэгэ” МТ дьаһалтатын баһылыга

Александр Романович Романов этиитэ:

     Бүгүҥҥү табаарыстыы  көрсүһүү  күнүнэн ыраахтан — чугастан мустубут биир дойдулаахтарбын  төрөөбүт-үөскээбит төрүт түөлбэҕитигэр истиҥник  эҕэрдэлиибин!

Үөрүүлээх күҥҥэ нэһилиэкпит сайдыытын, ситиһиилэрин кэпсээтэххэ, быйыл биһиэхэ олус таһаарыылаах сыл үүннэ. Өр сылларга күүппүт балыыһабыт тутуута саҕаланан эрэр, аҕыйах хонугунан аукцион түмүгүнэн ким тутара биллиэҕэ. Бу күннэргэ “Почта России” Саха сиригэр салалтата кэлэн барда, почтабытыгар эмиэ саҥа дьиэ тутуллуута былааннанар. Сотору кэминэн куулаҕа олорор ыалларбытыгар ититии ситимэ олоххо киириэҕэ. Ити ситиһиилэрбит биһиги түмсүүбүтүн көрдөрөр, баайаҕалар түмсүүлээх буоламмыт, түмсүүлээх дьоҥҥо кыайыы-хотуу кэлэр. Саха дьоно буоларбыт быһыытынан төрүт өбүгэлэрбитин кытта ситиммитин быһыа суохтаахпыт, өбүгэлэрбитин билэр, кэриэстиир буоллахпытына күүстээх, тирэхтээх буоларбытын өйдүөхтээхпит. Ким күүстээх, бэлэмнээх – кыайдын!

Баайаҕа түмсүүтүн күрэхтэһиитин бастакы тэрийээччитэ, Дьокуускай куораттан Иннокентий Михайлович Андросов:

Үтүө күнүнэн, күндү биир дойдулаахтарым- Баайаҕа эдэр ыччата, орто саастаах, бэтэрээн дьоно!

Бу күрэхтэһии олоххо киирэн биир дойдулаахтар “Барыбыт туһугар-Баайаҕабыт туһугар!” диэн девиһинэн салайтаран бары бииргэ мустарбыт олус үчүгэй. Урукку сылларга ытыктыыр баһылыкпыт Роман Романович Романовтыын биир санааҕа кэлэн маннык күрэхтэһиини тэрийбиппит олус үчүгэй эбит диэн үөрэбин. Бу тэрээһин историятын билиһиннэриэхпин баҕарабын. 2006 с. аан бастаан тэттик күрэхтэһии тэрийбиппит. Ол кэннэ тохтуу сылдьан баран 2011 сыллаахха муус устар 1 күнүгэр “Баат” диэн булчуттар түмсүүлэрин сүнньүнэн күрэхтэспиппит. Эһиилигэр бу күрэҕи Дьокуускайга “Үс Хатыҥҥа”, Баайаҕаҕа ыыппыппыт. Онтон ыла быстыбакка маннык хабааннаах күрэхтэһиигэ кубулуйан быйыл 16-с төгүлүн ыытыллар эбит диэн хаартыскалары көрөн, ырытан көрдүбүт.

2015 с. табаарыстыы көрсүһүү кэмигэр Иван Михайлович көҕүлээһининэн нэһилиэкпит сайдыытыгар төгүрүк остуол ыытыллыбыта. Республика ханнык да нэһилиэгэр суох маннык улахан хабааннаах тэрээһини ыытарбыт олус үчүгэй. Дьокуускай куорат баайаҕаларын аатыттан, салайааччыбыт Егор Иннокентьевич Луковцев, хамаандабыт капитана Анатолий Иосифович Потапов аатыттан истиҥ эҕэрдэ! Куруутун бу курдук, муста, түмсэ туруоҕуҥ!

Ытык — Күөл баайаҕаларын салайааччыта Светлана Семеновна Игнатьева:

Үтүө сааскы күнүнэн, Ытык-Күөлгэ олорор биир дойдулаахтар ааттарыттан күүтүүлээх, долгутуулаах күммүтүнэн эҕэрдэлиибин!

Ытык Күөлгэ 2005 сыллаахха түмсүү тэриммиппит уонна бу сыллар устата дойдубутугар кыах баарынан хардарыта көмөлөһөн кэллибит. Улуус киинигэр олорор буолан Ытык Күөлгэ ыытыллар бары тэрээһиннэргэ дойдубут дьонун өйөөн, көмөлөһөн кэллибит.

Быйыл саҥа тэринэн кэлбит Уус-Таатталарга махтанабыт, сыл аайы ыччаттарбыт маннык элбээн кэлэллэриттэн аҕам саастаахтар үөрэбит уонна бу тэрээһин кэскиллээҕин өйдүүбүт. Биһиги көлүөнэ тэрийбит, олохтообут үгэспитин ыччаттарбыт салҕыы тэнитэ, сайыннара туруохтара диэн эрэнэбит.

Уус-Таатта хамаандатын түмэн, тэрийэн аҕалбыт Дмитрий Григорьевич Неустроев:

Күндү Баайаҕам нэһилиэгин олохтоохторо, күрэхтэһэ кэлбит биир дойдулаахтарым!

Аллан эбэҕэ олохсуйбут баайаҕалар сылын аайы ыытыллар күрэхтэһиигэ бэйэбит туһунан хамаанда тэринэн кыттарга былырыын В.В.Христофоровтыын сүбэлэспиппит. Бу санаабыт быйыл дьэ кыаллан, тэринэн кэллибит. Уус-Тааттаҕа олохсуйбут биир дойдулаахтар ааттарыттан Никифор Константинович оҥорбут сахалыы маһынан оҥоһугун Баайаҕа музейыгар бэлэхтиибит. Барыгытыгар ситиһиини баҕарабын!

Дьокуускайга олорор биир дойдулаахпыт Иван Михайлович Андросов:

Эһигини көрөн туран, Баайаҕа инникилээх диэн киэн туттабын. Хас биирдии көлүөнэ бэйэтин иннигэр турбут соругун чиэстээхтик толорор. Биһиги маннык олоххо биирдэ баар буолбатахпыт, биһиги иннибитигэр үгүс көлүөнэ дьоммут, эһэлэрбит, ийэлэрбит, убайдарбыт Баайаҕабытын үлэлээн-хамсаан туппуттара, сайыннарбыттара.

Билиҥҥи көлүөнэ ыччаттар, эһиги, бу үтүө үгэһи убайым Иннокентий Михайлович курдук кыырыктыйбыт баттахтаныаххытыгар дылы кыттан, өйүү сылдьыҥ диэн ыҥырабын! Баайаҕалар, Баайаҕаҕа тардыһыылаах киһи күүстээх, ол кини дойдутугар таптала буолар, эһиги бүгүн ол иһин бары манна кэлэн тураҕыт. Бэйэбит кэммитигэр Роман Романовичтыын бу күрэхтэһии туруктаах буоларыгар кылааппытын киллэрэн элбэхтэ күрэхтэспиппит, өйөөн кэлбиппит. Бу тэрээһиммитин араастаан ааттыыбыт, сорох “Баайаҕалар олимпиадалара” диир. Чахчы, бу күрэхтэһии ханнык да олимпиадаттан итэҕэһэ, уратыта суох накаллаах, күүрүүлээх. Ол биһиги төрөөбүт дойдубутугар тапталбытыттан тахсар. Бүгүн мин бу күрэхтэһии атын таһымҥа тахсыан баҕарабын. Ол туох санааттан үөскээтэ? Мин дойдубар сүөһү-сылгы ииттэн инникигэ эрэллээхпин, ханнык да кризискэ бэриммэт күүстээхпин. Ол санааттан бу күрэхтэһиигэ тыыннаах убаһа бириис туруорабын. Ким кыайан бу бириискэ тиксибит убаһаны иитэн, дойдутугар сүөһү-ас тэриннин, дойдутугар илиитэ-атаҕа тиийэ турдун! Бары дойдум сылгыһыттарын бу күрэхтэһии туруктаах, кэскиллээх буоларын туһугар миигин өйөөн салгыы кыттыһыҥ диэн ыҥырабын!

Табаарыстыы көрсүһүүгэ Аллан баайаҕалара

Баайаҕаттан төрүттээх араас улуустарга олорор дьон хамаанда тэринэн табаарыстыы көрсүһүүгэ түмсэн күрэхтэспиттэрэ быйыл 15 сыла. Уус-Тааттаҕа Баайаҕаттан силис-мутук тардан олохсуйбут дьон үгүспүт. Быйыл Дмитрий Григорьевич Неустроев:»Аллан баайаҕалара түмсэн эмиэ кыттыыны ылыаҕыҥ!»,- диэн тыл кыбытан көтөҕөн барыбытын биир ый иһинэн түмэ тардан, сүүрэн-көтөн, кэпсэтэн-ипсэтэн хамаанда тэринэн бастакыбытын кыттарга туруннубут. Димабыт этиитин ылынан Д.Г.Кривых, В.В.Христофоров, А.Д.Колодезникова өй-санаа өттүнэн тэрээһиҥҥэ өйөбүл, күүс-көмө буоллубут. Хамаандаҕа барыта 28 киһи киирэн өбүгэлэрин силиһин ситимнээн, төрүт дойдуларын салгынынан сайа тыына, инникигэ эрэллээх айаҥҥа турунан күөн көрсүһэ Баайаҕаҕа айаннаатылар.

Уус-Таатта нэһилиэгин баһылыга Е.Н.Постников бу хамсааһыны өйөөн бензининэн көмө оҥорон үөрүүбүт үрдээн махталбытын этэбит.

Анастасия Колодезникова, Алдан нэһилиэгэ

Кулун тутар 21 күнэ, 2026 сы